Rozkład masy na lawecie – jak położenie maszyny wpływa na naciski osi i prowadzenie pojazdu?

Tekst zewnętrzny, artykuł sponsorowany
Nacisk osi a dopuszczalna masa całkowita
Samochód ciężarowy podlega dwóm odrębnym ograniczeniom, z których jedno określa jego łączną wagę, a drugie nacisk, jaki może przenosić pojedyncza oś. Pierwsze wyznacza dopuszczalna masa całkowita (DMC), obejmująca również przewożony sprzęt i osoby w kabinie. Przepisy wymagają, by ładunek nie powodował przekroczenia tej granicy ani dopuszczalnej ładowności. Ustawa o drogach publicznych pozwala na ruch pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, przy czym zarządca może obniżyć ten limit do 10 t albo 8 t.
To, jak ta siła rozłoży się na podwozie, zależy nie tylko od tego, ile waży maszyna, lecz także od jej położenia na platformie. Nawet przy zachowanej DMC może więc dojść do przeciążenia kół przednich lub tylnych, gdy sprzęt ustawiono zbyt blisko kabiny albo końca lawety. Przekroczenie dopuszczalnego nacisku wiąże się z karą pieniężną nakładaną decyzją administracyjną, niezależnie od tego, czy masa całkowita pozostała w normie.
Położenie maszyny względem osi lawety
Rozłożenie nacisku na podwozie wynika przede wszystkim z tego, gdzie znajduje się środek ciężkości przewożonego urządzenia. Gdy leży on blisko kabiny, większa część masy przypada na oś przednią, na której pracują koła skrętne. Ustawienie maszyny bliżej końca platformy działa odwrotnie, bo ładunek obciąża wtedy głównie tył lawety, a samochód słabiej reaguje na ruchy kierownicą.
Na rozkład wpływa również sposób, w jaki wprowadzono sprzęt, i to, jak ułożono jego ruchome elementy. W minikoparce dużą część masy stanowi obrotowa nadbudowa z silnikiem i przeciwwagą, natomiast wysunięty wysięgnik przesuwa środek ciężkości w stronę osprzętu. Koparko-ładowarka ma łyżkę z przodu i ramię koparkowe z tyłu, więc jej ustawienie trzeba dobrać tak, by żadna z osi nie przenosiła nadmiernego nacisku. Instrukcje producentów określają też pozycję transportową, zwykle ze złożonym układem roboczym opuszczonym na podłogę lawety, co sprawia, że sprzęt stoi niżej i stabilniej podczas jazdy.
Skutki nierównego rozkładu masy dla prowadzenia pojazdu
Nieprawidłowe ustawienie ładunku zmienia sposób, w jaki samochód reaguje na kierownicę, hamulce i nierówności drogi. Typowe błędy w rozmieszczeniu maszyny oraz ich skutki dla osi i zachowania pojazdu pokazuje poniższa tabela.
| Położenie maszyny | Obciążenie osi | Zachowanie pojazdu |
|---|---|---|
| zbyt blisko kabiny | przeciążona oś przednia, odciążone koła napędowe | cięższa praca kierownicy, szybsze zużycie przednich opon, słabsza trakcja na mokrej lub śliskiej nawierzchni |
| zbyt blisko końca platformy | przeciążona oś tylna, odciążona oś przednia | opóźniona reakcja na skręt kierownicą, wyjeżdżanie przodu na zewnątrz zakrętu, mniej stabilny tor jazdy przy wyższej prędkości |
| przesunięta w bok od osi wzdłużnej | nierówne obciążenie kół lewej i prawej strony | ściąganie w jedną stronę, większy przechył w zakrętach w kierunku przeciążonej strony |
| wysoko położony środek ciężkości | większe przenoszenie masy na koła zewnętrzne w zakrętach | wyraźne przechyły nadwozia, ryzyko wywrócenia przy gwałtownym manewrze |
Wysoko położony środek ciężkości i stabilność w zakrętach
Każda maszyna ustawiona na platformie podnosi środek ciężkości całego pojazdu, bo stoi ponad ramą podwozia. Efekt ten jest najsilniejszy przy sprzęcie wysokim i wąskim, np. przy podnośnikach nożycowych, które także po złożeniu zajmują dużo miejsca w pionie. W zakręcie siła odśrodkowa mocniej przechyla nadwozie, gdy masa ładunku znajduje się daleko nad jezdnią, a koła po wewnętrznej stronie łuku tracą wtedy docisk.
Zgodnie z zasadami bezpiecznego przewozu środek ciężkości towaru powinien znajdować się możliwie najniżej i najbliżej osi wzdłużnej pojazdu. Kierowca może zmniejszyć to zagrożenie płynną jazdą, mniejszą prędkością na rondach i unikaniem gwałtownych zmian pasa ruchu. Przy szczególnie wysokich maszynach lepszym wyborem jest naczepa niskopodwoziowa, której podłoga leży bliżej nawierzchni.

Siły działające na ładunek podczas hamowania
Hamowanie, przyspieszanie i pokonywanie zakrętów wytwarzają siły bezwładności, które próbują przesunąć maszynę względem platformy. Przepisy dotyczące mocowania ładunku wymagają, by zabezpieczenie równoważyło 80% jego ciężaru działającego do przodu oraz po 50% na boki i do tyłu. W pojazdach ciężarowych i przyczepach o większej masie metody mocowania muszą ponadto spełniać wymagania normy EN 12195-1.
Przy hamowaniu awaryjnym maszyna, która nie została właściwie przytwierdzona, przesuwa się w stronę kabiny, a wraz z nią zmienia się rozkład nacisków na osie. Nawet niewielkie przemieszczenie wystarczy, by przód samochodu został przeciążony, a układ kierowniczy zaczął pracować ciężej. Do unieruchomienia ciężkiego sprzętu stosuje się odciągi łańcuchowe, a lżejsze urządzenia zabezpiecza się także pasami z włókien syntetycznych. Przepisy przewidują również ponowne sprawdzenie zabezpieczenia po gwałtownym hamowaniu lub innym zdarzeniu, które mogło na nie wpłynąć.
O bezpieczeństwie przewozu decyduje zatem nie tylko waga ładunku, ale także jego położenie na platformie i sposób zamocowania. Wszystkie te kwestie warto ustalić jeszcze przed wyjazdem, uwzględniając wymiary maszyny i zamontowany na niej osprzęt. Z tego powodu przewoźnicy specjalizujący się w transporcie sprzętu budowlanego, tacy jak firma AUTO-MARK z Pruszkowa, dobierają lawetę do masy konkretnego urządzenia. Dobrze rozłożony i pewnie zamocowany ładunek zapewnia przewidywalne zachowanie pojazdu, a tym samym większe bezpieczeństwo kierowcy i innych uczestników ruchu.
Źródło zdjęcie główne: pexels.com Licencja: https://www.pexels.com/photo-license/
Źródło zdjęcie w treści artykuły: pixabay.com Licencja: https://pixabay.com/pl/service/license
Czytelniku pamiętaj:
Niniejszy artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowi poradnika w rozumieniu prawa. Zawarte w nim treści mają na celu dostarczenie ogólnych informacji i nie mogą być traktowane jako fachowe porady lub opinie. Każdorazowo przed podejmowaniem jakichkolwiek działań na podstawie informacji zawartych w artykule, skonsultuj się ze specjalistami lub osobami posiadającymi odpowiednie uprawnienia. Autor artykułu oraz wydawca strony nie ponosi żadnej odpowiedzialności za ewentualne działania podejmowane na podstawie informacji zawartych w artykule.
